दुग्ध प्रक्रिया उद्योग या विषयी महत्त्वाची बातमी

दुग्ध प्रक्रिया (Dairy Processing) उद्योगासाठी मे २०२६ हा महिना अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे. उन्हाळ्याचा उच्चांक आणि लग्नसराई यामुळे दुग्धजन्य पदार्थांना मोठी मागणी असतानाच काही सरकारी आणि तांत्रिक बदल झाले आहेत.

या क्षेत्रातील महत्त्वाच्या बातम्या खालीलप्रमाणे आहेत:

१. ‘नॅशनल डेअरी डेव्हलपमेंट बोर्ड’ (NDDB) कडून नवीन क्लस्टर घोषणा

केंद्र सरकारने महाराष्ट्रातील विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भ विभागासाठी नवीन ‘दुग्ध प्रक्रिया क्लस्टर’ मंजूर केले आहेत.

• बातमी: छोट्या डेअरी चालकांना एकत्र येऊन प्रक्रिया उद्योग सुरू करण्यासाठी सरकार पायाभूत सुविधा (उदा. बल्क मिल्क कूलर, कोल्ड स्टोरेज) उभारण्यास मदत करणार आहे.

• फायदा: यामुळे वैयक्तिक भांडवल कमी लागून उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होईल.

२. ‘व्हॅल्यू ॲडेड प्रोडक्ट्स’ (Value Added Products) ला प्राधान्य

केवळ दूध विकण्यापेक्षा प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांवर सरकारने अधिक भर दिला आहे.

• अपडेट: मे २०२६ मध्ये पनीर, ताक, लस्सी आणि श्रीखंड यांच्या मागणीत गेल्या वर्षाच्या तुलनेत २०% वाढ नोंदवली गेली आहे.

• महत्त्वाची बातमी: निर्यातीला प्रोत्साहन देण्यासाठी ‘मिरज’ आणि ‘पुणे’ भागात विशेष ‘Export Oriented Units’ साठी सवलती जाहीर झाल्या आहेत.

३. डेअरी मशिनरीवर जीएसटी (GST) सवलतीचे संकेत

डेअरी उद्योजकांसाठी मशिनरी खरेदी करणे आता थोडे स्वस्त होऊ शकते.

• बातमी: केंद्र सरकारने पी एम एम वाय (PMMY) अंतर्गत आधुनिक Automatic Milking आणि Pasteurization युनिट्ससाठी घेतलेल्या कर्जावरील व्याजात ३% सवलत कायम ठेवली आहे.

• अनुदान: ‘पशुसंवर्धन पायाभूत सुविधा विकास निधी’ (AHIDF) अंतर्गत ३% व्याज सवलत आणि एकूण प्रकल्पाच्या ९०% पर्यंत कर्ज सुविधा उपलब्ध आहे.

४. दुधाच्या खरेदी दरात वाढ

महाराष्ट्रातील प्रमुख सहकारी आणि खाजगी दूध संघांनी शेतकऱ्यांकडून घेतल्या जाणाऱ्या दुधाच्या खरेदी दरात (Milk Procurement Price) प्रति लिटर ₹२ ते ₹३ ची वाढ केली आहे.

• उद्योजकांवर परिणाम: कच्च्या दुधाचे दर वाढल्यामुळे प्रक्रिया उद्योजकांना आता त्यांच्या तयार उत्पादनांच्या (उदा. खवा, तूप) किमती वाढवाव्या लागतील.

उद्योजकांसाठी व्यावसायिक संधी (मे २०२६):

महत्त्वाचा तांत्रिक बदल (FSSAI कडक पावले):

मे २०२६ पासून, अन्न सुरक्षा विभागाने (FSSAI) दुग्धजन्य पदार्थांमधील भेसळ रोखण्यासाठी ‘Traceability’ नियम कडक केले आहेत. आता प्रत्येक पॅकिंगवर दूध कोठून संकलित केले आणि प्रक्रिया कोठे झाली, याचा मागोवा घेणारी यंत्रणा असणे अनिवार्य होत आहे.

तुमच्यासाठी सल्ला:

जर तुम्ही नवीन उद्योग सुरू करत असाल, तर फक्त दूध पिशवी पॅकिंग करण्याऐवजी पनीर आणि दही निर्मितीकडे वळा. यात नफ्याचे प्रमाण (Margin) २५% ते ३०% पर्यंत असते, जे साध्या दूध विक्रीपेक्षा कितीतरी जास्त आहे.